Аб выкарыстанні авіямадэляў і беспілотных лятальных апаратаў у паветраным прасторы Рэспублікі Беларусь
Правапрымяняльная практыка сведчыць аб тым, што ў Рэспубліцы Беларусь сістэматычна дапускаюцца парушэнні парадку выкарыстання паветранага прасторы з прымяненнем авіямадэляў і беспілотных лятальных апаратаў (далей – БПЛА). Асноўнай прычынай гэтага з'яўляецца незнанне або ігнараванне ўладальнікамі (карыстальнікамі) названых лятальных апаратаў патрабаванняў заканадаўства па арганізацыі і выкананні палётаў.
Па інфармацыі Дэпартамента па авіяцыі Міністэрства транспарту і камунікацый у паветраным прасторы ў 2021 годзе зафіксавана 57 паведамленняў аб палётах БПЛА і авіямадэляў (2020 год – 35). У 7 выпадках палёты названыя лятальнымі апаратамі ажыццяўляліся з парушэннем патрабаванняў нацыянальнага заканадаўства, уладальнікі (карыстальнікі) якіх былі прыцягнуты да адміністрацыйнай адказнасці.
Заўважаецца выкарыстанне беспілотнікаў пры здзяйсненні крымінальна-наказуемых дзеянняў.
Згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25.02.2016 № 81 «Аб выкарыстанні авіямадэляў» пад авіямадэллю разумеецца лятальны апарат без чалавека на борце, кіраванне палётам якога магчыма толькі пры ўмове візуальнага кантакту з ім, а таксама некіраваны свабодналятучы апарат.
Парадак выкарыстання авіямадэляў устаноўлены Правіламі выкарыстання авіямадэляў у Рэспубліцы Беларусь, зацверджанымі пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 16.08.2016 № 636 (далей – Правілы).
Так, для забеспячэння бяспекі палётаў паветраных суднаў выкарыстанне авіямадэляў ажыццяўляецца на вышыні, не перавышаючай 100 метраў ад узроўню зямной (воднай) паверхні.
Забаронена выкарыстанне авіямадэляў:
- у межах зон, забароненых для выкарыстання авіямадэляў, без узгаднення з дзяржаўнымі органамі (арганізацыямі), у інтарэсах якіх устаноўлены такія зоны згодна з пералікам (азнаёміцца з графічным пералікам можна на сайце ГУП «Нацыянальнае кадастравае агенцтва» (http://map.nca.by/map/htm1);
- у выпадках, вызначаных Службай бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб дзяржаўнай ахове»;
- на вышыні, якая перавышае 100 метраў ад узроўню зямной (воднай) паверхні;
- агульнай масай больш за 0.5 кілаграма без адпаведнай маркіроўкі авіямадэлі (маркіроўка авіямадэлі – нанесенне сімвалаў, літар, лічбаў шляхам гравіроўкі або з прымяненнем сродкаў, устойлівых да атмасферных уздзеянняў, ажыццяўляецца яе ўладальнікам).
Выкарыстанне авіямадэляў у паветраным прасторы Рэспублікі Беларусь ажыццяўляецца без дазволаў органаў Адзінай сістэмы арганізацыі паветранага руху (Адна сістэма фармуецца з адпаведных ваенных і грамадзянскіх органаў). Яны не падлягаюць дзяржаўнай рэгістрацыі.
Пры выкарыстанні авіямадэлі карыстальнік абавязаны:
- выконваць патрабаванні, прадугледжаныя вышэйзгаданымі Правіламі;
- захоўваць правілы яе эксплуатацыі і выконваць патрабаванні бяспекі, прадугледжаныя вытворцам (вырабніком) авіямадэлі;
- прымаць усе магчымыя меры (да таго ж да спынення выкарыстання авіямадэлі) у выпадку ўзнікнення пагрозы прычынення шкоды жыццю, здароўю і (або) маёмасці фізічнай асобы (індывідуальнага прадпрымальніка), маёмасці юрыдычнай асобы.
Найбольш шырока ў Рэспубліцы Беларусь выкарыстоўваюцца беспілотныя лятальныя апараты. Згодна з арт. 1 Паветранага кодэкса Рэспублікі Беларусь пад БПЛА разумеецца паветранае судно, прызначанае для выканання палёту без экіпажа на борце.
Справачна. БПЛА ажыццяўляе палёт за межамі ўмоў візуальнага кантакту з ім шляхам FPV-ачкоў, ноўтбука, планшэта, мабільнага тэлефона, іншага прылады.
У сіле патрабаванняў п. 103 Авіяцыйных правілаў палётаў у паветраным прасторы Рэспублікі Беларусь, зацверджаных пастановай Дзяржаўнага камітэта па авіяцыі Рэспублікі Беларусь і Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь № 7/30 ад 01.06.2004, палёты БПЛА над населенымі пунктамі, за выключэннем сельскіх, забаронены.
Для выканання ў Рэспубліцы Беларусь афіцыйнага палёту беспілотнікам яго ўладальнік абавязаны падаць план палёту або заяўку на выкарыстанне паветранага прасторы Рэспублікі Беларусь (далей – ІВП) у цэнтр Адзінай сістэмы арганізацыі паветранага руху. Падача названых дакументаў ажыццяўляецца шляхам сістэмы «Інтэрнэт-Заяўка» РУП па аэранавігацыйным абслугоўванні паветранага руху «Белавіянавігацыя» (https://fp1.ban.by/#/auth) праз асабісты кабінет пасля папярэдняга заключэння дамовы на абслугоўванне з названай арганізацыяй. Правілы складання заявак на ІВП вызначаны ў Авіяцыйных правілах ад 03.03.2014 № 5/4.
Абавязковым умовай у выпадку выканання беспілотнікам палёту з адначасовым ажыццяўленнем аэрафотаздымкі з'яўляецца наяўнасць у карыстальніка паветранага прасторы дазволу Генеральнага штаба Узброеных Сіл. Інфармацыя аб наяўнасці такога дазволу ўказваецца ў плане палёту або заяўцы на ІВП.
Справачна. Згодна з п. 2 Правіл выкарыстання паветранага прасторы Рэспублікі Беларусь, зацверджаных пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 04.11.2006 № 1471, аэрафотаздымка – гэта фота- і відэаздымка ва ўсіх абласцях оптычнага спектра паверхні Зямлі і аб'ектаў, якія знаходзяцца на ёй, з выкарыстаннем фотапарата (відэакамеры), устаноўленага на стабілізацыйнай платформе лятальнага апарата, які выконвае палёт у паветраным прасторы, з фіксацыяй атрыманага выявы на любых носьбітах інфармацыі.
Атрыманне названага дазволу на практыцы ажыццяўляецца бясплатна, у кароткія тэрміны. Заява для атрымання дазволу на правядзенне аэрафотаздымкі можа быць пададзена ў электронным выглядзе праз электронную пошту afs@mod.mil/by. Пры гэтым файл з заявай павінен мець пашырэнне ``*.pdf``.
Справачна. Атрыманне дазволу на аэрафотаздымку не цягне за сабой аўтаматычнага атрымання дазволу на ІВП.
Коардынаты небяспечных зон, у межах якіх дапускаюцца палёты БПЛА, прыведзены ў пераліку небяспечных зон у паветраным прасторы Рэспублікі Беларусь (прыкладанне 2 да пастановы Мінабароны ад 09.11.2020 № 26). Азнаёміцца з графічным прадстаўленнем дадзенага пераліку магчыма на сайце ГУП «Нацыянальнае кадастравае агенцтва» (http://map.nca.by/map.html).
У бягучым годзе Міністэрствам транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь плануецца прыняць Авіяцыйныя правілы па эксплуатацыі БПЛА і дыстанцыйна кіруемых паветраных суднаў грамадзянскай авіяцыі, з улікам узлётнай масы названых лятальных апаратаў прадугледжваецца працэдура іх рэгістрацыі, сертыфікацыі і ўліку, прафесійная падрыхтоўка аператараў беспілотных лятальных апаратаў і іх допуск да кіравання.
Парушэнне правілаў выкарыстання паветранага прасторы цягне за сабой адміністрацыйную адказнасць па арт. 18.35 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях з накладаннем спагнання ў выглядзе папярэджання або штрафу (на фізічную асобу – да 20 б.в., на юрыдычную асобу – да 50 б.в.). Адказнасць за паўторнае здзяйсненне такога ж правапарушэння на працягу года пакажацца штрафам: для фізічнай асобы ў памеры ад 10 да 50 б.в., для юрыдычнай асобы – ад 20 да 100 б.в.
У цяперашні час нацыянальным заканадаўствам прама не прадугледжана крымінальная адказнасць за парушэнне правілаў выкарыстання беспілотных лятальных апаратаў у паветраным прасторы Рэспублікі Беларусь. Аднак у залежнасці ад наступіўшых наступстваў дзеянні вінаватага могуць быць кваліфікаваны па арт.ст. 147,149, 153, 155, 218, 219, 314, 339, 289 альбо іншым артыкулам Асобнай часткі Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь.
Адначасова звяртаецца ўвага, што палажэнне Указа Прэзідэнта ад 05.06.2019 № 215 дазваляе ваеннаслужачым (супрацоўнікам) ваенных фарміраванняў і органаў унутраных спраў, работнікам ваенізаванай аховы прымяняць спецыяльныя сродкі, зброю, баявую і спецыяльную тэхніку для спынення палётаў беспілотных лятальных апаратаў (авіямадэляў), якія здзяйсняюць парушэнне дзейнага заканадаўства.
Пракурор Браслаўскага раёна Ю.С.Кезік
Глядзець усе